 |
| Boek bestellen |
De kerninzichten - oftewel de belangrijkste leerpunten - per hoofdstuk:
1. Intellectuele eigendom
- Auteursrecht is intellectuele eigendom.
- Een schadevergoeding voor het schenden van het auteursrecht komt toe aan de auteursrechthebbende, niet aan degene die het recht handhaaft of exploiteert.
- Bij veel foto’s op het openbare internet is het onduidelijk of er een vergoeding voor overname betaald moet worden.
- Een duidelijke copyrightvermelding op of bij een foto verkleint de kans dat een foto zonder betaling wordt overgenomen.
3. Van analoog naar digitaal
- De wetgever gaat nog uit van een analoge werkelijkheid met de termen openbaar maken en verveelvoudigen.
- Bij overname van foto’s op internet zou de rechter volgens Unierecht moeten toetsen aan de publieks-, interventie- en winstoogmerkcriteria. In klare taal: is er sprake van een nieuw publiek, een handeling én een winstoogmerk?
4. EU-jurisprudentie
- Het overnemen van een foto van een openbare webpagina in combinatie met een hyperlink naar de bronpagina geldt niet als een handeling waar nieuw publiek mee wordt bereikt. Het is publiek dat de oorspronkelijke mededeler ingecalculeerd heeft.
- Het omzeilen van beveiligingsmaatregelen tegen het opvragen van een foto is onrechtmatig.
5. De rechthebbende
- De fotograaf verwerft automatisch het auteursrecht bij het maken van de foto. Hij hoeft zijn foto’s daarvoor niet te registreren. De fotograaf kan zijn auteursrecht overdragen aan een ander.
- Een rechthebbende kan een ander de bevoegdheid geven om zijn rechten te handhaven. Een gevolmachtigde treedt op namens, of mede namens, de rechthebbende.
- Een rechthebbende kan een ander opdracht geven om zijn rechten te handhaven. Een opdrachtnemer mag, mits afgesproken, op eigen naam optreden.
6. Persoonlijkheidsrechten
- Van een foto die zonder naamsvermelding én zonder copyrightvermelding op een openbare webpagina staat, mag een gebruiker aannemen dat er geen rechten op rusten.
- Mocht blijken dat de bronfoto onrechtmatig is uitgegeven zonder naamsvermelding én zonder copyrightvermelding, dan is de gebruiker pas een licentievergoeding verschuldigd nadat hij op die onrechtmatigheid gewezen is.
- De gebruiker is niet verplicht om een licentie af te nemen, hij kan er ook voor kiezen de foto te verwijderen.
7. Citaatrecht
- Je mag foto’s van openbare webpagina’s overnemen mits je aanklikbaar naar de bron verwijst.
- Is de webpagina niet openbaar, dan gelden naast bronvermelding de ‘analoge’ voorwaarden van het citaatrecht: functioneel, proportioneel en geen winstoogmerk.
- Regelgeving over foto’s die automatisch verschijnen, ontbreekt in de Nederlandse wet.
8. Portretrecht
- Een portretfoto is een persoonsgegeven. Een geportretteerde mag zijn eigen portretfoto gebruiken.
- De fotograaf heeft toestemming nodig van de geportretteerde om de portretfoto te exploiteren.
- Er is geen toestemming van de fotograaf én de geportretteerde nodig om een portretfoto onder het citaatrecht te gebruiken.
9. Overige uitzonderingen op het auteursrecht
- Uitgevers hebben het recht om foto’s met een winstoogmerk over te nemen en overeenkomsten af te sluiten met platforms voor hergebruik van hun perspublicaties.
- De particulier, het onderwijs en erfgoedinstellingen hebben eveneens het recht om foto’s over te nemen, maar moeten daar een billijke vergoeding voor betalen, hoewel zij geen winstoogmerk hebben en online hergebruik veelal onder het citaatrecht valt.
10. Aansprakelijkheid
- Bij een onrechtmatige daad ben je schadeplichtig. Een inbreuk is een onrechtmatige daad wanneer de inbreuk verwijtbaar is.
- De inbreukmaker die niet wist en redelijkerwijs ook niet kon weten dat er voor de overname van de foto een vergoeding betaald moest worden, handelt niet onrechtmatig.
11. Schadevergoeding
- Het is redelijk om een schadevergoeding bij aanvang van een geschil te begroten op drie- tot vijfmaal een marktconforme licentievergoeding. Ervan uitgaande dat een licentie voor online hergebruik maximaal 50 euro kost, kan het schadebedrag oplopen tot maximaal 250 euro.
- De schade neemt toe als fotograaf en fotogebruiker er onderling niet uitkomen en er een jurist ingeschakeld moet worden.
12. Lelijke jurisprudentie
- Niemand is gebaat met een rechtszaak over een futiliteit, behalve de jurist. Sommige juristen maken misbruik van onwetendheid, verspreiden desinformatie en richten zich op fotografen en fotogebruikers die niet goed op de hoogte zijn van de wetgeving.
- Het verdienmodel wordt aangewakkerd door de wetgever. Die verzuimt de wet te herzien, waardoor eenduidige regels voor online hergebruik ontbreken. De wetgever is beïnvloed door de rechtenlobby: uitgevers kregen meer rechten ten koste van fotografen en inningsorganisaties kregen meer rechten ten koste van fotogebruikers.
13. Wapperen
- Zelfbenoemde handhavers van fotorechten claimen hoge schadevergoedingen namens partijen die geen auteursrechthebbenden zijn en controleren niet of er daadwerkelijk sprake is van een inbreuk. Ze bluffen en dreigen met juridische procedures om snelle betaling af te dwingen.
14. Kunstmatige intelligentie (AI)
- Het gebruik van foto’s voor het trainen en voeden van AI is onrechtmatig als bij het opvragen van die foto’s beveiligingsmaatregelen omzeild worden.
- Uitgevers en beeldbanken geven AI-bedrijven tegen betaling toegang tot hun beveiligde data met werk van freelancers.
- Als de rechter toetst aan de publieks-, interventie- en winstoogmerkcriteria is het gebruik van foto’s voor het trainen en voeden van AI rechtmatig. De foto’s worden immers niet medegedeeld aan het publiek, het proces is geautomatiseerd en er is geen direct winstoogmerk.
15. Ontwikkeling van het web
- In het meest optimistische toekomstperspectief verdwijnt de platformeconomie en wordt zij vervangen door het fediverse: losse community’s die onderling met elkaar verbonden zijn via open netwerkprotocollen.
- Community’s kunnen rechtstreeks met elkaar communiceren. Voor fotograaf en fotogebruiker betekent dat handelen zonder tussenkomst van een agentschap, uitgever, beeldbank of de stichting Pictoright.
- In een utopie staan foto’s waarvoor betaald moet worden op beveiligde servers en worden ze uitgegeven via hotlinks. Licenties kunnen dan probleemloos gelimiteerd worden in gebruiksduur en aantal views.
16. Pleidooi voor wetsherziening
- In het meest deprimerende toekomstperspectief communiceren mensen hoofdzakelijk met machines en vloeit alle winst uit auteursrechten naar big tech en een paar mediagiganten.
- Om dat te voorkomen is het de hoogste tijd voor een radicale update van de verouderde Auteurswet. Tot het zover is, is het behelpen met dit boek…
Update 14 juni 2026
Het boek is verschenen. Foto's boekpresentatie.
Update 26 maart 2026
Het manuscript is klaar, doch vlak voordat het naar de DTP-er zou gaan hebben Josje Kuenen en ik besloten ons contract te ontbinden. Communicatiereeks is een kleine uitgever en ik vind het niet prettig dat Josje aansprakelijk is voor hetgeen ik opschrijf. Ze kreeg afgelopen jaar maar liefst drie trollenclaims.Meer info op mijn kletsblog.
Het boek is bijna klaar voor de eindredactie. Ik hoop dat het nog voor de zomer verschijnt.
Er is een hoofdstuk bijgekomen: pleidooi voor wetsherziening. In eerste instantie was dat nog een paragraaf. Maar gaandeweg bleek er toch meer mis met de Auteurswet dan ik dacht.
Voorproefje uit het boek:
Juli 2025
Ik hoop dat het boek nog in 2025 verschijnt. Alhoewel het al volledig is uitgeschreven, gaat het met maar liefst drie redacteuren – onmisbaar als een beelddenkende autodidact een juridisch boek schrijft – toch vermoedelijk nog wat tijd kosten. Omdat ze alle drie mijn gedachtenkronkels moeten begrijpen.
Mijn uitgever en ik bij hotel New York, gezellig koffiedrinken na een zitting bij rechtbank Rotterdam.